Autor: Dagmara Smektała-Smakulska

Woda, herbatki czy tylko mleko – co naprawdę potrzebuje niemowlę?

---

Podawanie dodatkowych płynów niemowlętom zależy od ich wieku, sposobu karmienia oraz etapu rozszerzania diety.

Niemowlęta karmione piersią:

• do 6. miesiąca życia – wyłączne karmienie piersią
  w pełni zaspokaja potrzeby dziecka zarówno pod względem odżywczym,
  jak i nawodnienia. Nawet
  w upalne dni nie ma potrzeby dopajania niemowlęcia wodą czy innymi płynami. Częstsze przystawianie do piersi wystarcza, aby utrzymać odpowiedni poziom nawodnienia
• po 6. miesiącu życia – wraz
  z wprowadzaniem pokarmów stałych zaleca się rozpoczęcie podawania niewielkich ilości wody. Najlepiej oferować ją
  w małych kubeczkach
  lub specjalnych bidonach dostosowanych do wieku dziecka

Niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym

• do 6. miesiąca życia – mleko modyfikowane dostarcza niezbędnych płynów, ale
  w przeciwieństwie do mleka matki, może nie w pełni zaspokajać pragnienia dziecka. W razie potrzeby, zwłaszcza w gorące dni, można podawać przegotowaną i ostudzoną wodę między posiłkami
• po 6. miesiącu życia – podobnie jak w przypadku dzieci karmionych piersią, wraz z rozszerzaniem diety wprowadza się wodę jako dodatek do posiłków stałych

Jakie płyny są odpowiednie dla niemowląt?

• woda – najlepszym wyborem jest woda źródlana lub naturalna woda mineralna
  o niskiej zawartości minerałów (niskozmineralizowana), niskosodowa
  i niskosiarczanowa; unikaj wód smakowych oraz gazowanych
• herbatki – w pierwszym roku życia zaleca się unikanie podawania herbatek, zwłaszcza tych słodzonych czy granulowanych. Jeśli jednak zdecydujesz się na herbatkę, wybieraj te przeznaczone dla niemowląt, bez dodatku cukru
• soki – nie zaleca się podawania soków owocowych dzieciom poniżej 1. roku życia. Po ukończeniu 12 miesięcy można wprowadzać 100% soki owocowe, jednak
  w ograniczonych ilościach
  (do 120 ml dziennie), najlepiej rozcieńczone wodą

Wskazówki praktyczne

• unikaj dosładzanych napojów – słodzone napoje mogą prowadzić do próchnicy oraz nadmiernego przyrostu masy ciała
• obserwuj dziecko – zwracaj uwagę na oznaki pragnienia czy odwodnienia, takie jak rzadsze oddawanie moczu, suchość w ustach czy apatia
• podawaj płyny w odpowiedni sposób – dla niemowląt powyżej 6. miesiąca życia warto wprowadzać picie
  z kubeczka, co wspiera rozwój umiejętności oralnych
  i motorycznych

Kiedy i jak wprowadzać nowe produkty do jadłospisu dziecka?

---

Rozszerzanie diety niemowlęcia to kluczowy etap w jego rozwoju, polegający na wprowadzaniu pokarmów stałych obok mleka matki lub modyfikowanego. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), wyłączne karmienie piersią powinno trwać przez pierwsze 6 miesięcy życia dziecka. Jednak Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci (ESPGHAN) oraz Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci sugerują, że wprowadzanie pokarmów uzupełniających można rozpocząć między 17. a 26. tygodniem życia niemowlęcia, czyli nie wcześniej niż w 5. miesiącu i nie później niż na początku 7. miesiąca życia.

Oznaki gotowości dziecka do rozszerzania diety

• stabilne siedzenie z podparciem – dziecko potrafi utrzymać głowę w pozycji pionowej i siedzieć z niewielką pomocą, np. na kolanach opiekuna
• zanik odruchu wypychania językiem – niemowlę nie wypycha już pokarmu z ust, co umożliwia bezpieczne spożywanie stałych pokarmów
• zainteresowanie jedzeniem – dziecko obserwuje posiłki rodziców, sięga po jedzenie i wkłada je do ust

Jak rozpocząć rozszerzanie diety

• wybór odpowiedniego momentu – obserwuj swoje dziecko i rozpocznij wprowadzanie nowych pokarmów, gdy zauważysz oznaki jego gotowości.
• pierwsze pokarmy – zacznij od jednoskładnikowych przecierów warzywnych, takich jak marchewka czy ziemniak. zastosuj metodę najpierw warzywa, potem owoce (są słodsze i dzieci chętniej będą je spożywały).
• stopniowe wprowadzanie nowych produktów – dodawaj nowe pokarmy co 1-2 dni, obserwując reakcje dziecka na ewentualne alergie lub nietolerancje.
• konsystencja posiłków – początkowo podawaj gładkie puree, a jak tylko nauczy się przeżuwać i połykać wprowadzaj pokarmy o bardziej grudkowatej konsystencji, aby wspierać rozwój umiejętności żucia i połykania.
• unikaj soli i cukru – nie dodawaj soli ani cukru do posiłków dziecka, aby kształtować zdrowe nawyki żywieniowe od najmłodszych lat.
• nie zwlekaj z włączeniem glutenu – aktualnie wytyczne sugerują wprowadzenie go około 5 m-ca życia, można go podać w formie kaszki lub bułki do lizania dla dziecka.

---

Jeśli zauważysz, że jądra Twojego dziecka nie znajdują się w mosznie, może to wskazywać na wnętrostwo – stan, w którym jedno lub oba jądra nie zstąpiły do moszny.
To schorzenie występuje u około 3% noworodków urodzonych o czasie
i aż u 30% wcześniaków.

Dlaczego to ważne?

Nieleczone wnętrostwo może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak:

• niepłodność – jądra, które pozostają poza moszną,
  są narażone na wyższą temperaturę ciała, co może zakłócać produkcję plemników
• zwiększone ryzyko nowotworu jądra – niezstąpione jądra mają wyższe ryzyko rozwoju nowotworów

Co powinieneś zrobić?

• obserwacja – u noworodków jądra często zstępują samoistnie w ciągu pierwszych 6 miesięcy życia. Jeśli po tym czasie jądra nadal nie są
  w mosznie, konieczna jest konsultacja z lekarzem
• konsultacja medyczna – skontaktuj się z pediatrą lub urologiem dziecięcym. Specjalista przeprowadzi badanie fizykalne i, jeśli to konieczne, zleci dodatkowe badania obrazowe, takie jak USG czy rezonans magnetyczny, aby określić położenie jądra
• leczenie
  • operacyjne – najczęściej stosowaną metodą jest orchidopeksja, czyli zabieg chirurgiczny polegający na sprowadzeniu jądra do moszny i jego umocowaniu; zaleca się przeprowadzenie operacji między 6. a 18. miesiącem życia dziecka
  • hormonalne – w niektórych przypadkach rozważa się terapię hormonalną, jednak jej skuteczność jest ograniczona i zależy od indywidualnych cech pacjenta

Dlaczego wczesna interwencja jest kluczowa?

Wczesne leczenie wnętrostwa zwiększa szanse na prawidłowy rozwój jądra, zachowanie płodności oraz zmniejsza ryzyko powikłań, takich jak nowotwory. Dlatego nie należy zwlekać z konsultacją medyczną, jeśli zauważysz nieprawidłowości w położeniu jąder u swojego dziecka.

Kiedy i jak ją stosować?

---

Żelazo jest kluczowym składnikiem mineralnym niezbędnym do prawidłowego rozwoju dziecka, ponieważ bierze udział w produkcji czerwonych krwinek i wspiera rozwój układu nerwowego. Niedobór żelaza u niemowląt może prowadzić do niedokrwistości (anemii), co może negatywnie wpłynąć na rozwój psychomotoryczny.

Zapotrzebowanie na żelazo
u niemowląt i dzieci

• noworodki urodzone o czasie mają wystarczający zapas żelaza na pierwsze 4–6 miesięcy życia, ponieważ pierwiastek ten gromadzony jest w trakcie życia płodowego, potem uzupełniamy go z diety
• wcześniaki i dzieci z niską masą urodzeniową oraz z ciąż mnogich mają mniejsze zapasy
  i mogą wymagać wcześniejszej suplementacji
  • ryzyko wczesnego niedoboru żelaza
    z powodu niedostatecznych zapasów występuje również: u dzieci, które miały niskie stężenie hemoglobiny od pierwszych dni życia,
    w tym dzieci, które miały okołoporodowo dużą utratę krwii – krwawienie, częste pobieranie krwii do badań, krwawienia u mamy lub zespół przetoczenia między płodami
  • dzieci matek
    z niedokrwistością w czasie ciąży, cukrzycą, chorobami przewlekłymi, stanem przedrzucawkowym, mają uboższe zapasy stąd też często wymagają suplementacji

Suplementacja żelazem
u niemowląt

Dzieci karmione piersią

• do 6. miesiąca życia zdrowe niemowlęta karmione wyłącznie piersią nie wymagają suplementacji
• po 6. miesiącu życia, gdy zapasy żelaza zaczynają się wyczerpywać, wprowadza się pokarmy bogate w żelazo (mięso, jaja, produkty pełnoziarniste) podczas rozszerzania diety
• jeśli istnieje ryzyko niedoboru – trudności w rozszerzaniu diety, nawrcające infekcje czynniki ryzyka niedoboru, lekarz może zalecić suplementację
  2-4 mg/kg masy ciała na dobę od 4. miesiąca życia

Dzieci karmione mlekiem modyfikowanym

• większość mlek modyfikowanych zawiera dodatek żelaza, dlatego niemowlęta na takim żywieniu rzadko wymagają dodatkowej suplementacji
• wprowadzenie produktów bogatych w żelazo od
  6. miesiąca jest również wskazane

Produkty bogate w żelazo – dieta niemowląt i dzieci

Żelazo hemowe
(najlepiej przyswajalne):

• czerwone mięso (wołowina, cielęcina)
• drób
• ryby
• żółtko jaja

Żelazo niehemowe (gorzej przyswajalne):

• kasze (jaglana, gryczana)
• rośliny strączkowe (soczewica, fasola)
• szpinak
• orzechy
• pełnoziarniste pieczywo

Pamiętaj, że witamina C
(np. z owoców cytrusowych, papryki) zwiększa wchłanianie żelaza, natomiast mleko krowie i herbata mogą je osłabiać.

Jak podawać suplementy żelaza?

Suplementy żelaza występują
w postaci kropelek lub syropów. Najlepiej podawać je na czczo lub
z witaminą C dla lepszego wchłaniania. Nie podawać żelaza równocześnie z mlekiem, herbatą czy wapniem, gdyż zmniejszają jego przyswajalność. Najlepiej sięgać po preparaty przepisane przez lekarza, które są lekami, a nie suplementami.

Czy można przedawkować żelazo?

Nadmierna suplementacja żelazem może prowadzić do zaparć, bólu brzucha (zdarzają się przy prawidłowo dobranej dawce),
a w skrajnych przypadkach nawet do zatrucia. Przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem i wykonać badania (morfologia, ferrytyna).

• zdrowe niemowlęta karmione piersią do 6. miesiąca nie wymagają suplementacji,
  a po tym czasie powinny otrzymywać produkty bogate
  w żelazo
• dzieci karmione mlekiem modyfikowanym zwykle otrzymują wystarczającą ilość żelaza z diety
• wcześniaki i dzieci z grupy ryzyka mogą potrzebować suplementacji od pierwszych tygodni życia
• każda suplementacja powinna być ustalana indywidualnie przez lekarza na podstawie badań

Jak dbać o napletek i wargi sromowe u niemowląt?

---

Prawidłowa pielęgnacja okolic intymnych niemowląt jest kluczowa dla zapobiegania infekcjom
i podrażnieniom. Oto zalecenia dotyczące higieny napletka
u chłopców oraz warg sromowych
u dziewczynek

Pielęgnacja napletka u chłopców

• delikatne mycie – podczas kąpieli delikatnie odciągaj napletek tylko do pierwszego oporu, bez użycia siły. Odsłoniętą część żołędzi myj ciepłą wodą z łagodnym środkiem myjącym przeznaczonym dla niemowląt
• unikaj forsowania – nie próbuj na siłę odprowadzać napletka, gdyż może to prowadzić do mikrourazów, blizn i potencjalnie do stulejki
• regularność – regularne, delikatne mycie pomaga
  w naturalnym procesie odklejania się napletka od żołędzi w miarę wzrostu dziecka

Pielęgnacja warg sromowych u dziewczynek

• kierunek mycia – podczas każdej zmiany pieluszki i kąpieli przemywaj okolice intymne od przodu do tyłu (od spojenia łonowego w kierunku odbytu), aby zapobiec przenoszeniu bakterii kałowych do dróg moczowych
• delikatne oczyszczanie – używaj miękkich wacików lub ściereczek nasączonych ciepłą wodą; unikaj mydeł i płynów do higieny intymnej, które mogą podrażniać delikatną skórę niemowlęcia
• natłuszczanie – po oczyszczeniu osusz skórę
  i nałóż warstwę maści natłuszczającej lub kremu
  z emolientami, aby chronić skórę przed podrażnieniami

Ogólne wskazówki

• częsta zmiana pieluszek – regularne zmienianie pieluszek pomaga w utrzymaniu skóry suchej i czystej, co zapobiega odparzeniom i infekcjom
• unikanie chusteczek nawilżanych – stosuj je tylko
  w sytuacjach, gdy nie masz dostępu do wody; mogą one zawierać substancje drażniące dla skóry niemowlęcia
• obserwacja – zwracaj uwagę na ewentualne zaczerwienienia, obrzęki czy wydzieliny;
  w przypadku niepokojących objawów skonsultuj się
  z pediatrą

Zalecenia dotyczące opieki nad dzieckiem po szczepieniu

---

Bezpośrednio po szczepieniu

• obserwacja – pozostań
  z dzieckiem w placówce medycznej przez co najmniej
  20 minut po podaniu szczepionki. Pozwoli to na szybką reakcję w przypadku rzadkich, ale możliwych reakcji alergicznych

Możliwe reakcje poszczepienne

• miejscowe – ból, zaczerwienienie lub obrzęk
  w miejscu wkłucia
• ogólne – podwyższona temperatura ciała, rozdrażnienie, zmniejszony apetyt

Większość tych objawów jest łagodna i ustępuje samoistnie w ciągu 1–3 dni.

Co to niepożądany odczyn poszczepienny tzw. NOP?

To zaburzenie stanu zdrowia, które wystąpiło do 4 tygodni od szczepienia, do NOP zaliczamy,
np. zarówno rumień i obrzęk
w miejscu wkłucia, jak i gorączkę po szczepieniu oraz nieutulony płacz.

NOPy dzielimy na łagodne, umiarkowane i ciężkie. Niepożądany odczyn poszczepienny w formie łagodnej występuje dość często pod postacią gorączki po szczepieniu. Gorączka po szczepieniu zdarza się bardzo często i nie powinna budzić lęku – podając szczepienie uruchamiamy układ immunologiczny do produkcji przeciwciał. Organizm dziecka działa, jak rozgrzany silnik samochodu na pełnych obrotach, produkując ochronę i zapamiętując fragmenty bakterii i wirusów,
aby zbudować ochronę przy potencjalnym ponownym kontakcie
z danym wirusem lub bakterią.
W przypadku takiej gorączki możemy jak najbardziej podać leki przeciwgorączkowe – zapytaj
o dawkowanie podczas wizyty szczepiennej swojego pediatrę. Występują też ciężkie postacie odczynów poszczepiennych,
np. pod postacią nieukojonego płaczu maluchu, nieprawidłowym napięciu mięśniowym z takim odczynem jak najszybciej należy zgłosić się do pediatry.

Pamiętajmy, że każde działanie medyczne jest obarczone ryzykiem, ale prawidłowa kwalifikacja do szczepienia powinna je zminimalizować.

Postępowanie w przypadku gorączki

• leki przeciwgorączkowe – jeśli temperatura ciała dziecka przekracza 38℃, można podać odpowiednią dawkę paracetamolu lub ibuprofenu.
  W pierwszych 3 miesiącach życia zaleca się stosowanie paracetamolu. Przed podaniem leku skonsultuj się z lekarzem
  w celu ustalenia właściwej dawki
• nawadnianie – zapewnij dziecku odpowiednią ilość płynów
• chłodne okłady – w przypadku gorączki można zastosować chłodne okłady na czoło
  i pachwiny oraz chłodne kąpiele

Pielęgnacja miejsca wkłucia

• higiena – utrzymuj miejsce wkłucia w czystości
• unikaj ucisku – nie zakładaj ciasnych ubrań, które mogą podrażniać miejsce szczepienia

Aktywność dziecka po szczepieniu

• odpoczynek – pozwól dziecku odpocząć, jeśli tego potrzebuje
• unikaj tłocznych miejsc – przez kilka dni po szczepieniu warto unikać miejsc z dużą liczbą osób, aby zminimalizować ryzyko infekcji

Kiedy skontaktować się z lekarzem

• wysoka gorączka – jeśli temperatura ciała przekracza 39,5℃ lub utrzymuje się dłużej niż 3 dni
• silne reakcje miejscowe – znaczny obrzęk, zaczerwienienie lub wyciek ropny z miejsca wkłucia
• inne niepokojące objawy – takie jak wysypka, trudności
  w oddychaniu, drgawki czy nadmierna senność

---

Program Szczepień Ochronnych (PSO) określa harmonogram obowiązkowych i zalecanych szczepień dla dzieci i młodzieży w Polsce. Dokument ten jest aktualizowany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego, uwzględniając aktualną sytuację epidemiologiczną oraz zalecenia krajowych i międzynarodowych instytucji zdrowotnych.

Harmonogram szczepień obowiązkowych dla dzieci i młodzieży na 2025 rok

• 24 godziny po urodzeniu: Szczepienie przeciw gruźlicy (BCG) oraz pierwsza dawka szczepionki przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBV)
• miesiąc życia: Druga dawka HBV, pierwsza dawka szczepionki przeciw rotawirusom (RV), błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP), poliomyelitis (IPV), Haemophilus influenzae typu b (Hib) oraz pneumokokom (PCV)
• 3.–4. miesiąc życia: Kontynuacja szczepień DTP, IPV, Hib, PCV oraz kolejna dawka RV (zgodnie ze schematem)
• 5.–6. miesiąc życia: Trzecia dawka DTP, IPV, Hib oraz ewentualnie trzecia dawka RV (jeśli wymaga tego schemat szczepienia)
• 7. miesiąc życia: Trzecia dawka HBV (jeśli nie podano wcześniej)
• 13.–15. miesiąc życia: Szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR) oraz czwarta dawka PCV
• 16.–18. miesiąc życia: Czwarta dawka DTP, IPV oraz Hib.
• 6. rok życia: Dawka przypominająca DTaP (błonica, tężec, krztusiec) oraz IPV
• 14. rok życia: Szczepienie przypominające przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (Tdap)
• 19. rok życia: Dawka przypominająca przeciw błonicy i tężcowi (Td)

Szczepienia zalecane (niefinansowane z budżetu państwa)

• meningokoki (MenB i MenACWY): zalecane dla niemowląt oraz młodzieży, szczególnie narażonych na zakażenie
• ospa wietrzna (VZV): szczepienie zalecane dla dzieci, które nie chorowały na ospę oraz dla osób z grup ryzyka
• kleszczowe zapalenie mózgu (KZM): dla osób przebywających na terenach o wysokim ryzyku zakażenia
• wirusowe zapalenie wątroby typu A (HAV): szczepienie zalecane dla dzieci i dorosłych, zwłaszcza przed podróżami do krajów o wysokim ryzyku zakażenia

Szczepienia zalecane – darmowe dla dzieci

• grypa – coroczne szczepienie dla dzieci od 6. miesiąca życia oraz dorosłych
• szczepionki przeciw HPV – bezpłatne dla dzieci w wieku po ukończeniu 9 lat do 14 lat w ramach Powszechnego Programu Szczepień HPV (dostępne są dwa preparaty: Cervarix i Gardasil 9)
• szczepienie przeciw COVID

Szczegółowe informacje oraz pełny harmonogram szczepień dostępne są w oficjalnym dokumencie Programu Szczepień Ochronnych na 2025 rok

Co to i co, gdy jądra nie są w mosznie?

---

Wnętrostwo (łac. cryptorchismus) to wada rozwojowa u chłopców, polegająca na niezstąpieniu jednego lub obu jąder do moszny.
W prawidłowym przebiegu rozwoju płodowego jądra formują się w jamie brzusznej i zstępują do moszny przed narodzinami lub w ciągu pierwszych miesięcy życia. Jeśli ten proces zostaje zaburzony, jądra mogą pozostać w jamie brzusznej, kanale pachwinowym lub innym nietypowym miejscu.

Przyczyny wnętrostwa:

• czynniki hormonalne – zaburzenia w wydzielaniu hormonów odpowiedzialnych
  za zstępowanie jąder
• czynniki mechaniczne – nieprawidłowości anatomiczne, takie jak skrócony powrózek nasienny czy przeszkody
  w kanale pachwinowym
• czynniki genetyczne – predyspozycje dziedziczne mogą zwiększać ryzyko wystąpienia wnętrostwa

Dlaczego obecność jąder
w mosznie jest ważna?

Prawidłowe położenie jąder
w mosznie jest kluczowe dla ich funkcjonowania, ponieważ:

• regulacja temperatury – moszna utrzymuje temperaturę niższą niż temperatura ciała,
  co jest niezbędne dla prawidłowej spermatogenezy
• ryzyko nowotworowe – niezstąpione jądra mają zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów
• płodność – nieprawidłowe położenie jąder może prowadzić do zaburzeń
  w produkcji plemników
  i w konsekwencji do niepłodności

Postępowanie w przypadku wnętrostwa

Jeśli jądra nie zstąpią samoistnie do 6. miesiąca życia, konieczna jest konsultacja z lekarzem.
Leczenie wnętrostwa obejmuje

• leczenie hormonalne – stosowane w niektórych przypadkach, jednak jego skuteczność jest ograniczona
• leczenie operacyjne (orchidopeksja) – najczęściej zalecane, polega na chirurgicznym sprowadzeniu jądra do moszny; zabieg ten powinien być przeprowadzony między 6. a 12. miesiącem życia dziecka, aby zminimalizować ryzyko powikłań

Wczesna diagnoza i leczenie wnętrostwa są kluczowe dla zapewnienia prawidłowego rozwoju
i funkcji jąder oraz dla zmniejszenia ryzyka powikłań w przyszłości.

---

Ciemieniucha to powszechna przypadłość u niemowląt, objawiająca się żółtawymi, tłustymi łuskami na skórze głowy. Ciężka
i nawracająca może sugerować łojotokowe zapalenie skóry. Warto ją odpowiednio pielęgnować, aby zapewnić komfort dziecka i zapobiec ewentualnym powikłaniom.

Jak radzić sobie z ciemieniuchą?

• natłuszczanie skóry głowy – na około 30 minut przed kąpielą nałóż na zmienione miejsca oliwkę dla niemowląt lub specjalny preparat na ciemieniuchę. Pozwoli to zmiękczyć łuski i ułatwi ich usunięcie
• delikatne wyczesywanie – po natłuszczeniu, użyj miękkiej szczotki z naturalnego włosia, aby delikatnie wyczesać zmiękczone łuski. Unikaj zdrapywania czy intensywnego pocierania, aby nie podrażnić skóry dziecka
• mycie głowy – umyj główkę dziecka łagodnym szamponem przeznaczonym dla niemowląt. Regularne mycie pomaga
  w utrzymaniu czystości
  i zapobiega nawrotom ciemieniuchy
• unikanie przegrzewania – dbaj
  o to, aby dziecko nie było przegrzewane, zwłaszcza
  w okolicy głowy. Nadmierne ciepło może nasilać wydzielanie łoju i sprzyjać powstawaniu ciemieniuchy

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

Jeśli mimo regularnej pielęgnacji ciemieniucha nie ustępuje, nasila się lub pojawia się w innych miejscach niż skóra głowy, warto skonsultować się z pediatrą. Może to świadczyć
o nadkażeniu lub innych problemach skórnych wymagających specjalistycznego leczenia.

---

Ciemiączko (łac. fonticulus) to miękka, błoniasta przestrzeń na głowie noworodka, gdzie spotykają się kości czaszki. Obecność ciemiączek umożliwia elastyczność czaszki podczas porodu oraz pozwala na swobodny rozwój i wzrost mózgu w pierwszych miesiącach życia dziecka.

Rodzaje ciemiączek

• ciemiączko przednie: ma kształt rombu i znajduje się na styku kości czołowych i ciemieniowych. Zwykle zarasta między 9. a 18. miesiącem życia dziecka
• ciemiączko tylne: o trójkątnym kształcie, położone między kośćmi ciemieniowymi a potyliczną. Zwykle zarasta do 4. miesiąca życia
• ciemiączka boczne: przednio-boczne (klinowe) i tylno-boczne (sutkowe) są mniejsze i zazwyczaj zarastają jeszcze w życiu płodowym

Funkcje ciemiączek

• ułatwienie porodu – elastyczność czaszki pozwala na jej dopasowanie do kanału rodnego podczas narodzin
• rozwój mózgu – nieskostniałe połączenia umożliwiają swobodny wzrost mózgu i czaszki w pierwszych latach życia

Obserwacja ciemiączek

Regularne badanie ciemiączek przez pediatrę jest istotne dla monitorowania prawidłowego rozwoju dziecka. Niepokojące objawy, takie jak zapadnięte lub wypukłe ciemiączko, mogą wskazywać na odwodnienie lub zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe i wymagają konsultacji lekarskiej.