Blog

Jak dbać o napletek i wargi sromowe u niemowląt?

---

Prawidłowa pielęgnacja okolic intymnych niemowląt jest kluczowa dla zapobiegania infekcjom
i podrażnieniom. Oto zalecenia dotyczące higieny napletka
u chłopców oraz warg sromowych
u dziewczynek

Pielęgnacja napletka u chłopców

• delikatne mycie – podczas kąpieli delikatnie odciągaj napletek tylko do pierwszego oporu, bez użycia siły. Odsłoniętą część żołędzi myj ciepłą wodą z łagodnym środkiem myjącym przeznaczonym dla niemowląt
• unikaj forsowania – nie próbuj na siłę odprowadzać napletka, gdyż może to prowadzić do mikrourazów, blizn i potencjalnie do stulejki
• regularność – regularne, delikatne mycie pomaga
  w naturalnym procesie odklejania się napletka od żołędzi w miarę wzrostu dziecka

Pielęgnacja warg sromowych u dziewczynek

• kierunek mycia – podczas każdej zmiany pieluszki i kąpieli przemywaj okolice intymne od przodu do tyłu (od spojenia łonowego w kierunku odbytu), aby zapobiec przenoszeniu bakterii kałowych do dróg moczowych
• delikatne oczyszczanie – używaj miękkich wacików lub ściereczek nasączonych ciepłą wodą; unikaj mydeł i płynów do higieny intymnej, które mogą podrażniać delikatną skórę niemowlęcia
• natłuszczanie – po oczyszczeniu osusz skórę
  i nałóż warstwę maści natłuszczającej lub kremu
  z emolientami, aby chronić skórę przed podrażnieniami

Ogólne wskazówki

• częsta zmiana pieluszek – regularne zmienianie pieluszek pomaga w utrzymaniu skóry suchej i czystej, co zapobiega odparzeniom i infekcjom
• unikanie chusteczek nawilżanych – stosuj je tylko
  w sytuacjach, gdy nie masz dostępu do wody; mogą one zawierać substancje drażniące dla skóry niemowlęcia
• obserwacja – zwracaj uwagę na ewentualne zaczerwienienia, obrzęki czy wydzieliny;
  w przypadku niepokojących objawów skonsultuj się
  z pediatrą

Zalecenia dotyczące opieki nad dzieckiem po szczepieniu

---

Bezpośrednio po szczepieniu

• obserwacja – pozostań
  z dzieckiem w placówce medycznej przez co najmniej
  20 minut po podaniu szczepionki. Pozwoli to na szybką reakcję w przypadku rzadkich, ale możliwych reakcji alergicznych

Możliwe reakcje poszczepienne

• miejscowe – ból, zaczerwienienie lub obrzęk
  w miejscu wkłucia
• ogólne – podwyższona temperatura ciała, rozdrażnienie, zmniejszony apetyt

Większość tych objawów jest łagodna i ustępuje samoistnie w ciągu 1–3 dni.

Co to niepożądany odczyn poszczepienny tzw. NOP?

To zaburzenie stanu zdrowia, które wystąpiło do 4 tygodni od szczepienia, do NOP zaliczamy,
np. zarówno rumień i obrzęk
w miejscu wkłucia, jak i gorączkę po szczepieniu oraz nieutulony płacz.

NOPy dzielimy na łagodne, umiarkowane i ciężkie. Niepożądany odczyn poszczepienny w formie łagodnej występuje dość często pod postacią gorączki po szczepieniu. Gorączka po szczepieniu zdarza się bardzo często i nie powinna budzić lęku – podając szczepienie uruchamiamy układ immunologiczny do produkcji przeciwciał. Organizm dziecka działa, jak rozgrzany silnik samochodu na pełnych obrotach, produkując ochronę i zapamiętując fragmenty bakterii i wirusów,
aby zbudować ochronę przy potencjalnym ponownym kontakcie
z danym wirusem lub bakterią.
W przypadku takiej gorączki możemy jak najbardziej podać leki przeciwgorączkowe – zapytaj
o dawkowanie podczas wizyty szczepiennej swojego pediatrę. Występują też ciężkie postacie odczynów poszczepiennych,
np. pod postacią nieukojonego płaczu maluchu, nieprawidłowym napięciu mięśniowym z takim odczynem jak najszybciej należy zgłosić się do pediatry.

Pamiętajmy, że każde działanie medyczne jest obarczone ryzykiem, ale prawidłowa kwalifikacja do szczepienia powinna je zminimalizować.

Postępowanie w przypadku gorączki

• leki przeciwgorączkowe – jeśli temperatura ciała dziecka przekracza 38℃, można podać odpowiednią dawkę paracetamolu lub ibuprofenu.
  W pierwszych 3 miesiącach życia zaleca się stosowanie paracetamolu. Przed podaniem leku skonsultuj się z lekarzem
  w celu ustalenia właściwej dawki
• nawadnianie – zapewnij dziecku odpowiednią ilość płynów
• chłodne okłady – w przypadku gorączki można zastosować chłodne okłady na czoło
  i pachwiny oraz chłodne kąpiele

Pielęgnacja miejsca wkłucia

• higiena – utrzymuj miejsce wkłucia w czystości
• unikaj ucisku – nie zakładaj ciasnych ubrań, które mogą podrażniać miejsce szczepienia

Aktywność dziecka po szczepieniu

• odpoczynek – pozwól dziecku odpocząć, jeśli tego potrzebuje
• unikaj tłocznych miejsc – przez kilka dni po szczepieniu warto unikać miejsc z dużą liczbą osób, aby zminimalizować ryzyko infekcji

Kiedy skontaktować się z lekarzem

• wysoka gorączka – jeśli temperatura ciała przekracza 39,5℃ lub utrzymuje się dłużej niż 3 dni
• silne reakcje miejscowe – znaczny obrzęk, zaczerwienienie lub wyciek ropny z miejsca wkłucia
• inne niepokojące objawy – takie jak wysypka, trudności
  w oddychaniu, drgawki czy nadmierna senność

---

Program Szczepień Ochronnych (PSO) określa harmonogram obowiązkowych i zalecanych szczepień dla dzieci i młodzieży w Polsce. Dokument ten jest aktualizowany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego, uwzględniając aktualną sytuację epidemiologiczną oraz zalecenia krajowych i międzynarodowych instytucji zdrowotnych.

Harmonogram szczepień obowiązkowych dla dzieci i młodzieży na 2025 rok

• 24 godziny po urodzeniu: Szczepienie przeciw gruźlicy (BCG) oraz pierwsza dawka szczepionki przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBV)
• miesiąc życia: Druga dawka HBV, pierwsza dawka szczepionki przeciw rotawirusom (RV), błonicy, tężcowi i krztuścowi (DTP), poliomyelitis (IPV), Haemophilus influenzae typu b (Hib) oraz pneumokokom (PCV)
• 3.–4. miesiąc życia: Kontynuacja szczepień DTP, IPV, Hib, PCV oraz kolejna dawka RV (zgodnie ze schematem)
• 5.–6. miesiąc życia: Trzecia dawka DTP, IPV, Hib oraz ewentualnie trzecia dawka RV (jeśli wymaga tego schemat szczepienia)
• 7. miesiąc życia: Trzecia dawka HBV (jeśli nie podano wcześniej)
• 13.–15. miesiąc życia: Szczepienie przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR) oraz czwarta dawka PCV
• 16.–18. miesiąc życia: Czwarta dawka DTP, IPV oraz Hib.
• 6. rok życia: Dawka przypominająca DTaP (błonica, tężec, krztusiec) oraz IPV
• 14. rok życia: Szczepienie przypominające przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (Tdap)
• 19. rok życia: Dawka przypominająca przeciw błonicy i tężcowi (Td)

Szczepienia zalecane (niefinansowane z budżetu państwa)

• meningokoki (MenB i MenACWY): zalecane dla niemowląt oraz młodzieży, szczególnie narażonych na zakażenie
• ospa wietrzna (VZV): szczepienie zalecane dla dzieci, które nie chorowały na ospę oraz dla osób z grup ryzyka
• kleszczowe zapalenie mózgu (KZM): dla osób przebywających na terenach o wysokim ryzyku zakażenia
• wirusowe zapalenie wątroby typu A (HAV): szczepienie zalecane dla dzieci i dorosłych, zwłaszcza przed podróżami do krajów o wysokim ryzyku zakażenia

Szczepienia zalecane – darmowe dla dzieci

• grypa – coroczne szczepienie dla dzieci od 6. miesiąca życia oraz dorosłych
• szczepionki przeciw HPV – bezpłatne dla dzieci w wieku po ukończeniu 9 lat do 14 lat w ramach Powszechnego Programu Szczepień HPV (dostępne są dwa preparaty: Cervarix i Gardasil 9)
• szczepienie przeciw COVID

Szczegółowe informacje oraz pełny harmonogram szczepień dostępne są w oficjalnym dokumencie Programu Szczepień Ochronnych na 2025 rok

Co to i co, gdy jądra nie są w mosznie?

---

Wnętrostwo (łac. cryptorchismus) to wada rozwojowa u chłopców, polegająca na niezstąpieniu jednego lub obu jąder do moszny.
W prawidłowym przebiegu rozwoju płodowego jądra formują się w jamie brzusznej i zstępują do moszny przed narodzinami lub w ciągu pierwszych miesięcy życia. Jeśli ten proces zostaje zaburzony, jądra mogą pozostać w jamie brzusznej, kanale pachwinowym lub innym nietypowym miejscu.

Przyczyny wnętrostwa:

• czynniki hormonalne – zaburzenia w wydzielaniu hormonów odpowiedzialnych
  za zstępowanie jąder
• czynniki mechaniczne – nieprawidłowości anatomiczne, takie jak skrócony powrózek nasienny czy przeszkody
  w kanale pachwinowym
• czynniki genetyczne – predyspozycje dziedziczne mogą zwiększać ryzyko wystąpienia wnętrostwa

Dlaczego obecność jąder
w mosznie jest ważna?

Prawidłowe położenie jąder
w mosznie jest kluczowe dla ich funkcjonowania, ponieważ:

• regulacja temperatury – moszna utrzymuje temperaturę niższą niż temperatura ciała,
  co jest niezbędne dla prawidłowej spermatogenezy
• ryzyko nowotworowe – niezstąpione jądra mają zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów
• płodność – nieprawidłowe położenie jąder może prowadzić do zaburzeń
  w produkcji plemników
  i w konsekwencji do niepłodności

Postępowanie w przypadku wnętrostwa

Jeśli jądra nie zstąpią samoistnie do 6. miesiąca życia, konieczna jest konsultacja z lekarzem.
Leczenie wnętrostwa obejmuje

• leczenie hormonalne – stosowane w niektórych przypadkach, jednak jego skuteczność jest ograniczona
• leczenie operacyjne (orchidopeksja) – najczęściej zalecane, polega na chirurgicznym sprowadzeniu jądra do moszny; zabieg ten powinien być przeprowadzony między 6. a 12. miesiącem życia dziecka, aby zminimalizować ryzyko powikłań

Wczesna diagnoza i leczenie wnętrostwa są kluczowe dla zapewnienia prawidłowego rozwoju
i funkcji jąder oraz dla zmniejszenia ryzyka powikłań w przyszłości.

---

Ciemieniucha to powszechna przypadłość u niemowląt, objawiająca się żółtawymi, tłustymi łuskami na skórze głowy. Ciężka
i nawracająca może sugerować łojotokowe zapalenie skóry. Warto ją odpowiednio pielęgnować, aby zapewnić komfort dziecka i zapobiec ewentualnym powikłaniom.

Jak radzić sobie z ciemieniuchą?

• natłuszczanie skóry głowy – na około 30 minut przed kąpielą nałóż na zmienione miejsca oliwkę dla niemowląt lub specjalny preparat na ciemieniuchę. Pozwoli to zmiękczyć łuski i ułatwi ich usunięcie
• delikatne wyczesywanie – po natłuszczeniu, użyj miękkiej szczotki z naturalnego włosia, aby delikatnie wyczesać zmiękczone łuski. Unikaj zdrapywania czy intensywnego pocierania, aby nie podrażnić skóry dziecka
• mycie głowy – umyj główkę dziecka łagodnym szamponem przeznaczonym dla niemowląt. Regularne mycie pomaga
  w utrzymaniu czystości
  i zapobiega nawrotom ciemieniuchy
• unikanie przegrzewania – dbaj
  o to, aby dziecko nie było przegrzewane, zwłaszcza
  w okolicy głowy. Nadmierne ciepło może nasilać wydzielanie łoju i sprzyjać powstawaniu ciemieniuchy

Kiedy skonsultować się z lekarzem?

Jeśli mimo regularnej pielęgnacji ciemieniucha nie ustępuje, nasila się lub pojawia się w innych miejscach niż skóra głowy, warto skonsultować się z pediatrą. Może to świadczyć
o nadkażeniu lub innych problemach skórnych wymagających specjalistycznego leczenia.

---

Ciemiączko (łac. fonticulus) to miękka, błoniasta przestrzeń na głowie noworodka, gdzie spotykają się kości czaszki. Obecność ciemiączek umożliwia elastyczność czaszki podczas porodu oraz pozwala na swobodny rozwój i wzrost mózgu w pierwszych miesiącach życia dziecka.

Rodzaje ciemiączek

• ciemiączko przednie: ma kształt rombu i znajduje się na styku kości czołowych i ciemieniowych. Zwykle zarasta między 9. a 18. miesiącem życia dziecka
• ciemiączko tylne: o trójkątnym kształcie, położone między kośćmi ciemieniowymi a potyliczną. Zwykle zarasta do 4. miesiąca życia
• ciemiączka boczne: przednio-boczne (klinowe) i tylno-boczne (sutkowe) są mniejsze i zazwyczaj zarastają jeszcze w życiu płodowym

Funkcje ciemiączek

• ułatwienie porodu – elastyczność czaszki pozwala na jej dopasowanie do kanału rodnego podczas narodzin
• rozwój mózgu – nieskostniałe połączenia umożliwiają swobodny wzrost mózgu i czaszki w pierwszych latach życia

Obserwacja ciemiączek

Regularne badanie ciemiączek przez pediatrę jest istotne dla monitorowania prawidłowego rozwoju dziecka. Niepokojące objawy, takie jak zapadnięte lub wypukłe ciemiączko, mogą wskazywać na odwodnienie lub zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe i wymagają konsultacji lekarskiej.

---

Zez u noworodków i małych niemowląt jest często zjawiskiem fizjologicznym, wynikającym
z niedojrzałości układu nerwowego
i mięśni kontrolujących ruchy gałek ocznych. W pierwszych miesiącach życia dziecka sporadyczne zezowanie jest normalne i zwykle ustępuje samoistnie.

Kiedy zez powinien zaniknąć?

• do 3. miesiąca życia – sporadyczne zezowanie jest uznawane za normalne
• po 3. miesiącu życia – jeśli zez utrzymuje się lub pojawia się regularnie, zaleca się konsultację z okulistą dziecięcym

Dlaczego wczesna konsultacja jest ważna?

Utrzymujący się zez może wskazywać na wady wzroku lub inne problemy zdrowotne. Wczesna diagnostyka pozwala na skuteczne leczenie i zapobieganie powikłaniom, takim jak niedowidzenie czy zaburzenia widzenia obuocznego.

Objawy wymagające uwagi:

• stałe lub częste zezowanie po 3. miesiącu życia
• przekrzywianie główki podczas patrzenia na przedmioty
• mrużenie oczu lub przymykanie jednego oka
• brak reakcji na ruchome obiekty lub światło

Profilaktyka i kontrola

Nawet jeśli nie obserwujesz niepokojących objawów, warto przeprowadzić profilaktyczną wizytę u okulisty około 6. miesiąca życia dziecka. Regularne badania pozwalają na wczesne wykrycie ewentualnych nieprawidłowości
i zapewnienie prawidłowego rozwoju wzroku.

---

Cover test to podstawowe badanie okulistyczne służące do oceny ustawienia i współpracy obu gałek ocznych. Pozwala na wykrycie obecności zeza (strabizmu) oraz określenie jego rodzaju i wielkości.

Rodzaje cover testu

• test jednostronnego zasłaniania (cover-uncover test) – zasłanianie jednego oka pacjenta na kilka sekund, podczas gdy drugie oko skupia się na stałym punkcie. Obserwuje się ruchy odsłoniętego oka, które mogą wskazywać na obecność zeza jawnego (tropii). Jeśli po zasłonięciu jednego oka drugie wykonuje ruch korekcyjny, świadczy to o obecności zeza.
• test naprzemiennego zasłaniania (alternate cover test)– zasłanianie na przemian jednego i drugiego oka, bez przerw na widzenie obuoczne. Celem jest całkowite rozdzielenie pracy obu oczu,
  co pozwala na wykrycie ukrytych odchyleń (forii). Obserwuje się ruchy korekcyjne oczu podczas odsłaniania, które mogą wskazywać na obecność zeza ukrytego.

Znaczenie diagnostyczne

Cover test jest kluczowym narzędziem w diagnostyce zeza
i innych zaburzeń ruchomości gałek ocznych. Pozwala na:

• wykrycie i określenie rodzaju zeza – czy jest to zez jawny (tropia) czy ukryty (foria)
• ocena kierunku odchylenia – zez zbieżny (esotropia), rozbieżny (eksotropia), pionowy (hipertropia lub hipotropia)
  czy skośny (cyklotropia)
• pomiar wielkości odchylenia – przy użyciu pryzmatów można dokładnie zmierzyć kąt zeza,
  co jest istotne przy planowaniu leczenia

Przygotowanie do badania

Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Pacjent proszony jest o skupienie wzroku na określonym punkcie, podczas gdy specjalista przeprowadza test zasłaniania. Ważne jest, aby pacjent był zrelaksowany i współpracował podczas badania.

Regularne wykonywanie cover testu, zwłaszcza u dzieci, pozwala na wczesne wykrycie i leczenie zaburzeń widzenia obuocznego,
co ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozwoju wzroku.
W przypadku zauważenia u siebie lub dziecka objawów takich jak zezowanie, podwójne widzenie czy trudności z koncentracją wzroku, warto skonsultować się z okulistą
w celu przeprowadzenia odpowiednich badań diagnostycznych.

Czy Twoje dziecko ma zeza?

---

Test Hirschberga, znany również jako test odblasków rogówkowych, to proste i nieinwazyjne badanie stosowane w diagnostyce zeza (strabizmu) u dzieci i dorosłych. Pozwala na ocenę ustawienia gałek ocznych poprzez obserwację refleksów świetlnych na rogówkach.

Jak przeprowadza się test Hirschberga?

Badanie polega na skierowaniu wiązki światła na wprost
(np. z latarki) na oczy pacjenta
z odległości około 30 cm. Pacjent powinien skupić wzrok na źródle światła. Lekarz obserwuje, gdzie na rogówkach obu oczu pojawiają się odblaski świetlne:

• prawidłowe ustawienie oczu – refleksy świetlne znajdują się centralnie w obu źrenicach
• zez – refleks na rogówce oka zezującego jest przesunięty
  w stosunku do centralnej pozycji, np. w przypadku zeza zbieżnego (oko skierowane
  w stronę nosa), odblask będzie przesunięty na zewnętrzną część rogówki

Czy Twoje dziecko ma zeza?

Zez objawia się nierównoległym ustawieniem gałek ocznych,
co może być zauważalne przez rodziców. Oto niektóre objawy,
które mogą sugerować obecność zeza u dziecka:

• widoczne odchylenie oka – jedno oko może „uciekać”
  w kierunku nosa (zez zbieżny) lub skroni (zez rozbieżny)
• przechylanie głowy – dziecko może przechylać głowę
  lub przymykać jedno oko, próbując lepiej widzieć
• mrużenie oczu – szczególnie podczas patrzenia na odległe obiekty
• trudności z oceną odległości – problemy z koordynacją ruchową, potykanie się
  o przedmioty, trudności
  w skręcaniu na rowerze
• niechęć do wykonywania czynności precyzyjnych,
  np. kolorowanie, wycinanie

Jeśli zauważysz u swojego dziecka którykolwiek z tych objawów, warto skonsultować się z swoim pediatrą lub okulistą dziecięcym. Wczesna diagnostyka i leczenie zeza są kluczowe dla prawidłowego rozwoju widzenia obuocznego i zapobiegania trwałym wadom wzroku.

---

Siatki centylowe to narzędzie służące do oceny rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży poprzez porównanie ich parametrów, takich jak wzrost, masa ciała czy obwód głowy, z wartościami typowymi dla danej grupy wiekowej
i płci. Dzięki nim można monitorować, czy dziecko rozwija się prawidłowo na tle rówieśników.

Czym są siatki centylowe?

Siatki centylowe to wykresy przedstawiające rozkład określonej cechy (np. wzrostu) w populacji dzieci w różnym wieku. Każda siatka zawiera krzywe centylowe, które pokazują, jaki procent dzieci osiąga daną wartość lub mniejszą.
Na przykład, linia 50. centyla wskazuje, że 50% dzieci ma wartość danej cechy poniżej tej linii, a 50% powyżej. Siatki są opracowywane oddzielnie dla chłopców i dziewcząt ze względu na różnice w tempie rozwoju między płciami.

Jak korzystać z siatek centylowych?

Aby ocenić rozwój dziecka za pomocą siatki centylowej:

• wybierz odpowiednią siatkę: dopasowaną do płci i wieku dziecka
• zaznacz wartość: na osi poziomej (wiek) i pionowej
  (np. wzrost) znajdź odpowiednie punkty i nanieś je na wykres
• odczytaj centyl: sprawdź, między którymi krzywymi centylowymi znajduje się punkt. Jeśli np. jest między 25. a 50. centylem, oznacza to, że dziecko ma wartość danej cechy większą niż 25% rówieśników, ale mniejszą niż 50%

Interpretacja wyników

Wartości mieszczące się między 3. a 97. centylem uznawane są za normę, poniżej lub powyżej powinny być skonsultowane z pediatrą. Jednak istotne jest nie tylko jednorazowe odczytanie wartości, ale także obserwacja dynamiki rozwoju w czasie. Zmiany, takie jak spadek lub wzrost o więcej niż dwa kanały centylowe, mogą wymagać konsultacji z pediatrą.

Dlaczego siatki centylowe są ważne?

Regularne monitorowanie parametrów dziecka za pomocą siatek centylowych pozwala na wczesne wykrycie ewentualnych nieprawidłowości w rozwoju, takich jak zaburzenia wzrostu czy problemy z masą ciała. Dzięki temu możliwe jest szybkie podjęcie odpowiednich działań diagnostycznych i terapeutycznych.

Gdzie znaleźć siatki centylowe?

Siatki centylowe są dostępne w książeczkach zdrowia dziecka oraz na stronach internetowych poświęconych zdrowiu i rozwojowi dzieci. Warto korzystać z aktualnych i dostosowanych do polskiej populacji siatek, aby ocena była jak najbardziej miarodajna.